Staten en stinzen tonen rijkdom van Friesland

REGIO - Friesland een provincie van oude boerderijen en monumentale kerken? Dacht het niet. Er is meer. Zoals meer dan zestig eeuwenoude staten, stinzen, poortgebouwen, stadshuizen en buitenplaatsen.

Kostbaar cultureel erfgoed, waarvan de stichting Staten en Stinzen al 15 jaar de hoeder is. De komende weken worden ze hier uitgelicht. Bijna elk Fries dorp telde vroeger tenminste een state.

Gebouwd in opdracht van de bestuurlijke elite van hoofdelingen, jonkheren en baronnen die vanaf de late middeleeuwen hier de dienst uitmaakten.

Ongeveer 65 van deze gebouwen hebben de eeuwen overleefd. Ze zijn in goede staat en of particulier bezit of van een Stichting. Ze staan verspreid over de provincie, maar de meeste bevinden zich in Noordwest en Noordoost Friesland. Dat waren ooit de welvarendste streken.

Vijftien jaar geleden is de Stichting Staten en Stinzen opgericht om de belangstelling voor dit belangrijke culturele erfgoed levend te houden en eigenaren ertoe te bewegen de originele staat te behouden.

„Se hearre by Fryslân, se binne ûnderdiel fan de skiednis. It binne faak juwieltsjes”, zegt voorzitter Bearn Bilker.

De stichting moet slim te werk gaan. Omdat de stichting zelf geen enkel gebouw bezit, is ze afhankelijk van de goede wil van de eigenaar. Sommige zijn nog altijd bezit van adellijke families, in andere gevallen rijke particulieren.

Zo is Rinsma State in Driesum in handen van een rijke zakenman uit Rusland. De stichting streeft ernaar dat zoveel mogelijk staten en stinzen worden opengesteld voor het publiek.

Stichting Staten en Stinzen komt niet op voor het individuele belang van eigenaren, zegt Bilker. „Wy wake oer it kollektive belang. Wy komme bygelyks yn aksje wannear’t in nijbouplan de historaryske wearde bedriget.”

Dat gebeurde bijvoorbeeld tien jaar geleden bij Kippenburg in Gaasterland. De stichting waarschuwde ervoor dat een plan de historische zichtlijnen op het landhuis zou doorbreken.

Om de staten, stinzen, poortgebouwen, stadshuizen en buitenplaatsen meer bekendheid te geven, wordt de komende weken in deze krant steeds een object uitgelicht en beschreven door Peter Nieuwenhuijsen, secretaris van Staten en Stinzen.

Op de website van deze krant worden alle verhalen (42 in totaal) gebundeld. Een interactieve kaart geeft aan waar de panden te vinden zijn. Ook zijn hier links te vinden naar wandel- en fietsroutes in de omgeving.

Lezers kunnen ook meedoen aan een prijsvraag. De hoofdprijs is een overnachting ter waarde van 200 euro in villa Boschoord bij Sint Nicolaasga van jonkheer Tjalling van Eysinga. Klik om mee te doen:https://sneekernieuwsblad.nl/artikel/1112098/prijsvraag-staten-en-stinzen-win-een-vorstelijke-overnachting.html