Biografie verzetsman Willem Santema in de maak

SNEEK Er is een biografie in de maak over Willem Santema (1902-1944) uit Scharnegoutum, een van Frieslands grootste verzetsstrijders. Historicus Peter Bak is daarmee bezig,.

Santema was in 1941 grondlegger van het verzet in Sneek en omgeving. In 1943 werd hij een van de leidende verspreiders van het landelijke verzetsblad Trouw en behoorde hij tot de oprichters van de nationale Raad van Verzet. Eind december 1943 werd Santema in Amsterdam gearresteerd door de Sicherheitsdienst. Samen met 22 andere Trouw-verspreiders werd hij in augustus 1944 gefusilleerd in kamp Vught. Twee jaar later mocht zijn weduwe uit handen van koningin Wilhelmina het Verzetskruis in ontvangst nemen.

Santema, geboren in Scharnegoutum, was in de jaren twintig een enthousiaste radiopionier. Samen met broer Pier knutselde hij een radiotoestel in elkaar. Santema was lid van het provinciaal comité van de NCRV en hield regelmatig radiolezingen. In de jaren dertig kwam hij diverse keren in Hitler-Duitsland, waar hij het nationaalsocialisme van nabij zag. Zijn afschuw ventileerde hij in artikelen, onder meer in het orgaan van de Christelijke Werkmansbond, waarvan Santema hoofdbestuurslid was.

Vijf keer voltooide Santema de Elfstedentocht, het laatst in 1942. Sinds 1938 woonde hij in Sneek, waar hij aan het Oud Kerkhof een installatie- en radiobureau had. In 1942 opende hij een filiaal aan de Oosterdijk. Tijdens zijn gevangenschap in kamp Haaren in Noord-Brabant schreef Santema een aantal gedichten dat nog tijdens de bezetting ⎼ illegaal ⎼ werd gepubliceerd. De eerste regel van het eerste gedicht is de werktitel van Baks biografie: ‘Door de tralies schijnt de zon’.

Voor de biografie zal de komende maanden financiering worden gezocht. Het is de bedoeling dat het boek op 15 april 2020, precies 75 jaar na de bevrijding van Sneek, wordt gepresenteerd. In het comité van aanbeveling zitten onder anderen Bernhard van Haersma Buma, oud-burgemeester van Sneek, en de bekende journalist Jack Kooistra, schrijver van diverse boeken over Friesland en de tweede wereldoorlog.

Peter Bak (1963), uit het Noord-Hollandse Sint Pancras, schreef meerdere boeken over verzetsblad Trouw. In 2018 publiceerde hij een boek over kamp Haaren 1941-1944. Bak is al langer bekend met de persoon van Santema, maar raakte er dit voorjaar van overtuigd dat er een biografie over hem moet komen. ‘Willem Santema intrigeert me vanwege zijn moed en veelzijdigheid. Moed om na 1940 in het verzet te gaan, maar ook moed om buiten zijn levensbeschouwelijke kring te treden. Hij had een hekel aan hokjesdenken; jezelf opsluiten in je eigen gelijk was hem vreemd. Het maakte hem in het “verzuilde” verzet tot een bijzondere figuur.’