‘We waren zó klaar met die rotoorlog’

SNEEK Op 21 mei is het 75 jaar geleden dat een druk bezochte voetbalwedstrijd in Sneek werd overschaduwd door een razzia. Sportjournalist Peter van der Meeren schreef een boek over deze aangrijpende gebeurtenis. Dat wordt op 21 mei gepresenteerd. Tot die tijd in deze krant een tweewekelijkse serie. Vandaag deel 2.

Het verzet had opgeroepen om níet als toeschouwer naar de wedstrijd te gaan. De Duitsers zouden hebben gezegd geen razzia te zullen uitvoeren, maar daar werd sterk aan getwijfeld. In het voorjaar van 1944 was het aantal razzia’s juist toegenomen, omdat de Duitse oorlogsindustrie steeds meer buitenlandse mankracht nodig had.

De bezetter had al onverwachte invallen gedaan in de Sneker bioscoop (mannen ontsnapten over het dak) en schroomde ook niet om parochianen bij het verlaten van de katholieke kerk aan de Singel in de kraag te vatten. Onder de titel ‘Een zwarte zomer’ wordt in het boek een uitgebreid hoofdstuk aan deze gebeurtenissen gewijd.

Ondanks de waarschuwingen kwamen ongeveer 9000 toeschouwers af op de wedstrijd Noord-West. Krantenverslagen zijn niet eensduidend. Eén verslaggever houdt het op 8000 toeschouwers, een ander op 10.000 en weer een ander op 11.000. Enorme aantallen; in het licht van de toen heersende omstandigheden bijna niet voor te stellen.

‘Maar we waren zó toe aan een verzetje, we waren zó klaar met die rotoorlog. Velen hadden ook het idee dat het al bijna gebeurd was’, zo vertelde een Sneker na de oorlog aan zijn kinderen. Dat laatste is niet onlogisch: twee weken na de ‘razziawedstrijd’ was het D-Day.

De Sneker zat ondergedoken op een boerderij in Garijp, maar kwam op 21 mei 1944 per fiets naar zijn geboortestad om Abe Lenstra en Kick Smit te zien voetballen. Hij ontkwam aan de razzia door onder de tribune te duiken en te wachten tot de duisternis was ingevallen. Daarna fietste hij terug naar Garijp. Daar waren hij en de boerendochter inmiddels verliefd op elkaar geworden: ze trouwden meteen na de bevrijding!

,,Ga eens uit van tienduizend toeschouwers’’, zegt Peter van der Meeren. ,,Trek daar de vrouwen, kinderen en mannen van boven de 55 jaar van af. Stel dat je dan vijfduizend mannen overhoudt in de leeftijd 17-55 jaar. Dan is een aantal van 21 opgepakte mannen weinig. De Duitsers hebben moeten toestaan dat veel mannen zijn ontkomen, er zijn te weinig soldaten geweest om het hele Sportpark af te grendelen.

Maar soldaten hebben ook een oogje toegeknepen. Ik heb gesproken met een Bolswarder wiens vader na de wedstrijd was opgepakt. Toen hij een soldaat in de ogen keek, knipoogde die Duitser en deed vervolgens zijn arm wat omhoog. Zodoende konden tientallen mannen uit de omsingeling komen en vluchten. Die man heeft zijn zoon gezegd: ‘Er waren ook goede Duitsers’.

Onder de 21 man bevonden zich zes geboren Snekers. ,,Voorts veel mannen uit omliggende dorpen, maar ook een kapper uit Groningen. Eén kwam uit Heerenveen’’, vertelt de schrijver. ,,Hij was met zijn zwager Broer de Boer naar de wedstrijd gekomen. Broer wist te ontkomen met hulp van Abe Lenstra. Ze waren ploeggenoten bij Heerenveen. Abe heeft zijn spelerskoffertje aan Broer meegegeven, zodat hij, zogenaamd als voetballer, langs de controle kon. Enkele weken later werd Broer de Boer, als lid van het verzet, toch opgepakt. Ondanks mishandelingen in Kamp Amersfoort heeft hij de oorlog overleefd.’’

In Workum was de razzia het gesprek van de dag. Er waren op het Sportpark Leeuwarderweg vier stadgenoten gearresteerd. ,,Drie geboren Workumers én een Belg’’, zo achterhaalde Van der Meeren. ,,De Belg heette Jan-Jotje. Hij was een zoon van een Belgische soldaat die tijdens de Eerste Wereldoorlog naar Nederland was gevlucht. In 1914 heeft ons land aan een miljoen Belgen onderdak geboden. Overal werden opvangkampen ingericht, ook bij Balk. De vader van Jan-Jotje kwam daar terecht. Hij kon aan het werk op een Workumer scheepswerf en leerde daar zijn Heidenskipster vrouw kennen.’’

Twee van de 21 man zijn overleden aan de gevolgen van hun verblijf in Duitse concentratiekampen: Willem Rienstra uit Hommerts en Johannes Bakker uit Sneek. ,,Het verhaal van Johannes is bijna niet te bevatten’’, aldus Van der Meeren. ,,Toen hij werd opgepakt, was zijn vriendin drie maanden zwanger. Johannes is twee maanden na de geboorte van zijn zoon gestorven.’’

Het boek 21 man wordt op 21 mei gepresenteerd. Aansluitend wordt op Sportpark Leeuwarderweg een herdenkingswedstrijd gespeeld. Informatie en reserveringen: www.boek21man.nl