Jan Arendz en Marijke Geertsma ‘binne der noch net' na veertig jaar toneel

Lemmer - LEMMER/STAVOREN - Het lijkt ietwat symbolisch voor het latere leven van de acteurs Jan Arendz en Marijke Geertsma dat zelfs beider geboortedata niet ver van elkaar aflagen. Arendz is de oudste van het echtpaar en hij werd op 26 februari 1952 geboren in Friens. Marijke haar wieg werd nog niet een maand later gereed gemaakt in Jubbega, om op 22 maart in gebruik te worden genomen.

LEMMER/STAVOREN - Het lijkt ietwat symbolisch voor het latere leven van de acteurs Jan Arendz en Marijke Geertsma dat zelfs beider geboortedata niet ver van elkaar aflagen. Arendz is de oudste van het echtpaar en hij werd op 26 februari 1952 geboren in Friens. Marijke haar wieg werd nog niet een maand later gereed gemaakt in Jubbega, om op 22 maart in gebruik te worden genomen.
Na twee jaar verhuisde Arendz naar Jeth, net onder Britswerd gelegen. Het gezin Arendz betrok een pachtboerderij en de op één na oudste was Jan Kornelis, heit Jeen nam geen risico en vernoemde de oudste jongen direct maar naar beide pakes. Het gezin Arendz bestond in totaal uit twee broers en twee zussen.
Marijke had als jongste dochter van een middenstander net even meer broertjes en zusjes, acht in totaal. Waar in huize Arendz het ritme van twee maal daags melken overheerste, werd Marijke groot gebracht in een gezin waar ‘in soad songen waard'. Via de Ulo in Gorredijk komt zij in aanraking met toneel en op de eindfuif maakt zij haar debuut in de rol van Jonkvrouw.

Krite van Sneek

Het toeval wilde dat Geertsma op de toen nog ‘kleuterkweek' geheten opleiding in Drachten in aanraking kwam met de lessen van de student filosofie Juda Bar Noor, een acteur die nauw betrokken was bij de oprichting van het semi-beroepstoneelgezelschap De Noorder Compagnie. Het was echter via een vriendin op de kleuterkweek dat Marijke in aanraking kwam met Tryater, sterker nog, voor het eerst van die naam hoorde. Een baan als ‘beukerjuf' in Sneek bracht haar in aanraking met de Krite van Sneek en daar kreeg zij haar eerste bescheiden rol.

Rol eindfuif

De weg naar het toneel verliep bij de boerenzoon van Jeth net even iets anders. Op de rijks HBS in Sneek was een grote rol weg gelegd voor de leraar Nederlands, Frits de Vries die Arendz enthousiast in aanraking bracht met de ‘klassieken'. Ook Jan kreeg een rol op de eindfuif en dat deed hem beseffen dat het toneel hem een ongekende vrijheid verschafte dingen te zeggen en te doen die normaal gesproken de kop werden ingedrukt met het adagium ‘Doch mar gewoan'. Na enkele rollen in het dorpstoneel werd hij gevraagd voor It iepenloftspul fan Jorwert, het hoogst haalbare in de regio van Jeth. Na zijn schooltijd werd hij röntgenlaborant in het Diaconessenziekenhuis in Leeuwarden en na de verplichte diensttijd meldde Jan zich aan voor een cursus bij Pyt van der Zee, toneeladviseur van de provincie Friesland in die tijd. Van der Zee zorgde er voor dat Arendz in 1974 bij Tryater kwam, als opvolger van Peter Tuinman die als beroepsspeler naar de Noorder Compagnie vertrok.

‘Tryater moat bliuwe'

De weg van Marijke Geertsma verliep iets anders, maar het eindpunt was identiek, spelen bij Tryater in 1974. Een advertentie in de Leeuwarder Courant van Tryater riep jonge toneelspelers op mee te doen aan de cursus toneel en die cursus was de reden dat Marijke gevraagd werd voor een eerste rol in It Wurd van Kai Munk. De première was in april 1974. Arendz speelde op 3 oktober van het zelfde jaar zijn eerste première. Eenmaal binnen de muren van Tryater was het bepaald geen gelopen koers of gespreid bedje. Want al een jaar later werd Tryater in zijn bestaan bedreigd, in februari werd de petitie ‘Tryater moat bliuwe: dus rykssubsydzje' vergezeld van 2500 handtekeningen in de Ridderzaal in Den Haag aangeboden aan een andere Fries, Anne Vondeling met als woordspeling de leus ‘Leg Tryater niet te vondeling'.

Weer naar school

De actie leidde tot 35.000 gulden subsidie en dat betekende dat het gezelschap voorlopig weer verder kon. Er gebeurde echter meer in dat jaar, een opbloeiende liefde tussen twee acteurs die op 18 september voor het eerst hun gezamenlijke première beleefden in Odysseus yn Bjirmerhaven. Inmiddels had Arendz zijn werkterrein verlegd van ziekenhuis naar Pedagogische Akademie, opnieuw naar school dus. In 1977 werd de tweejarige cursus bij Tryater afgesloten zodat de ‘oogst' kon beginnen. Maar in juni 1979 werd Tryater weer in zijn bestaan bedreigd en dat betekende met de strijdkreet ‘Lit ús net fersûpe' opnieuw een reis naar Den Haag. Weer was het de provincie Friesland die de helpende hand bood. Maar zicht op een professioneel bestaan als acteur zat er voorlopig nog niet in. Pas op 1 augustus 1988 volgde een ‘arbeidscontract voor onbepaalde tijd' en kon het onderwijs vaarwel worden gezegd. Acht jaar eerder hadden Jan en Marijke elkaar al gecontracteerd via een huwelijk met als basis een boerderij nabij Wytgaard waar nog het nodige aan verbouwd moest worden.

Tachtigste première

Arendz zou in januari 2012 met ‘Het geheim van De Kanselier' in de Koornbeurs in Franeker naar eigen zeggen zijn tachtigste première vieren maar er viel niet veel te vieren. Tryater had voor dertig procent van hun baan ontslag aangevraagd voor beide acteurs, Geertsma had bijna een jaar lang geen rol gehad, maar dat ontslag werd door het UWV afgewezen. Directe reden was de aangekondigde bezuinigingen in 2011 van staatssecretaris Halbe Zijlstra die Tryater hard zouden treffen. De Tweede Kamer floot deze ‘Fries' echter terug. Toch werd er opnieuw ontslag aangevraagd en ditmaal keurde het UWV de aanvraag goed. Voor het acteursechtpaar reden om per in januari 2013 afscheid te nemen van een deel van hun leven, Tryater. ,,It fielt no as moatte wy werom yn de tiid. 100 persint beskikber en foar 70 persint betelle te krijen. Dat ha wy al sa lang dien.''

J&Mteaterwurk

En zo ontstond in 2013 J&Mteaterwurk met als eerste succesvolle eigen productie Oarlochstriennen. Ook was er in dat jaar wegens succes een reprise van hun voorstelling Sterk Staaltsje. Het door Tryater aangeboden afscheid in de Lawei in Drachten in december 2012 vormde de basis voor It Jubileum dat dit jaar is te zien. Luisteren naar je publiek is de rode draad in de toneelopvattingen van Arendz en Geertsma en juist dat kunnen zij nu op eigen wijze kwijt in J&Mteaterwurk. Of zoals Arendz het zegt: ,,Ik ha it wolris hân dat ik nei in foarstelling myn eigen drankje keapje moast, no dan wist ik wol hoe let it wie.'' De voorstelling It Jubileum is te zien op zaterdag 1 november in Lemmer in It Beaken om 20.00 uur. Kaarten: johannesdevries1@home.nl, tel. 0514-561638. Een dag later op zondagmiddag is de voorstelling om 16.00 uur in De Kaap in Stavoren, kaarten: 8715jc80@hetnet.nl, tel. 0514-682041.