Haiko van der Werff restaureert oerpake's Jonge Trijntje

DRACHTEN - In de loods van de scheepswerf van Haiko van der Werff op Buitenstvallaat staat een grijs schip. Het is het skûtsje de Jonge Trijntje, dat meer dan honderd jaar geleden op dezelfde werf is gebouwd. Langzaamaan nadert het schip zijn voltooiing. Volgend voorjaar moet het in de Drachtstervaart liggen, zaterdag mogen nieuwsgierigen komen kijken hoe het werk vordert.

Tekst en foto's Fokke Wester Toen Oebele Haiko van der Werff (40) in 2001 de werf officieel overnam van zijn moeder, liet hij al weten dat het bouwen van een echt skûtsje een droom van hem was. ,,Dizze werf hat namme makke mei skûtsjes, krekt as De Piip fan de bruorren Roorda, ek oan de Drachtsterfeart. Hast alle wedstrydskippen fan hjoeddedei komme fan ien fan dizze beide werven.'' Zelf gekocht Een heel nieuw skûtsje bouwen, dat komt er voorlopig nog niet van. Maar het restaureren van het skûtsje dat zijn overgrootvader Jan Oebeles van der Werff in 1909 bouwde, komt heel dicht in de buurt, stelt de werfbaas. Drie jaar geleden kocht hij het scheepje zelf, nadat hij door Eildert Meeter en Frits Jansen getipt was dat vader en zoon Haverhoek in Zwolle het te koop hadden. ,,Dy hienen it yn België fûn. Hjir en dêr lizze noch wol âlde skûtsjes. Skipper Sikke Heerschop bygelyks hat fan't simmer noch in oantal yn Frankryk sjoen, doe't er dêr te farren wie. Faak is it hiel maklik om út te finen om welk skip oft it giet, dy gegevens binne froeger wol aardich sekuer fêstlein. Der skine sels skûtsjes yn Congo en Suriname te lizzen. Doe't se net mear as frachtskippen te brûken wienen, binne se rûnom hinne ferkocht, faak as wenskip. It skûtsjesilen hat letter makke dat se wer populêr waarden. Dat hat úteinliks de rêding west, oars wienen der no tink ik hast gjin skûtsjes mear oer.'' Enige dochter De Jonge Trijntje is in 1909 op Buitenstfallaat gebouwd in opdracht van beurtschipper Jan Martens Jagersma uit Frieschepalen. Het werd vernoemd naar diens enige dochter. Jagersma onderhield tot 1920 een wekelijkse beurtdienst tussen Drachten en Groningen. In dat jaar nam zijn zoon de dienst over, maar met een motorschip. Het skûtsje werd verkocht aan Jan Pieters Wijkstra uit Leeuwarden, die het omdoopte tot Risico. Wijkstra vervoerde er turf mee, tot hij het schip in de jaren zestig verkocht naar België, waar het eerst voer als recreatievaartuig onder de naam Zwerver en later werd gebruikt om op te wonen. Van der Werff heeft het schip overgedragen aan een nieuw opgerichte Stichting, waarvoor hij het nu opknapt. De kosten daarvoor worden betaald uit subsidies van een groot aantal sponsoren, waaronder de gemeente Smallingerland, de provincie Fryslân en Europese Fondsen. Het skûtsje werd in november 2012 bij Buitensvallaat uit het water getakeld en de loods ingereden. Daarna begon het verwijderen van alle opbouw, zodat uiteindelijk de kale romp overbleef. Samen met studenten van ROC Friese Poort heeft Haiko van der Werff daarna hard gewerkt aan het opknappen van het schip. De stalen romp is helemaal gezandstraald en daarna glad geplamuurd. Izer klinke Het skûtsje moet zo authentiek mogelijk worden, vindt Van der Werff. Daarom worden ook oude technieken gebruikt om het schip weer in originele staat te krijgen. ,,Dat betsjut dus ek dat wy net laskje om izeren platen oan mekoar te ferbinen, mar krekt as froeger it izer wer klinke. Dat hie ik noch noait dien, dus it wie wol eefkes wennen.'' Bij het klinken van ijzer wordt een dikke spijker, een nagel, heet gemaakt. Die nagel komt in het gat in de verbinding en wordt dan plat geslagen. ,,Dat is swier wurk. Wy hienen der in oventsje by om de neils hjit te meitsjen. Ien man helle de neil út it fjoer en stuts him yn it gat, in twadde hâlde der it kearizer tsjinoan en de tredde sloech oan de oare kante mei de klinkhammer de neil plat.'' 6000 klinknagels In totaal gingen er een kleine 6000 klinknagels in het casco. Ook het maken van steunbalken waarop de planken komen te rusten om het ruim af te sluiten, kostte een flink aantal klinknagels. ,,Wy hienen der ek moderne T-balkjes foar brûke kinnen, mar wy ha se sels makke fan twa hoekizers. It is eefkes mear wurk en it duorret ek langer, mar it komt tichter by hoe't se it froeger dienen.'' Het meeste ijzerwerk is klaar en nu begint het opbouwen van het schip. Er zijn al buikdellingen gemaakt, de planken vloer voor op de bodem van het ruim. Ook de luiken voor het ruim staan al klaar in een loods en voor de roef wordt een oude betimmering uit een ander skûtsje op maat gemaakt. In een andere loods ligt het hout waaruit roer en zwaarden worden gemaakt. Die worden geleverd door Klaas Adema, een kenner van de skûtsjehistorie. Bomen uitgezocht Adema heeft ook samen met Haiko van der Werff vorige maand twee lariksen uitgezocht in de Olterterper bossen op het landgoed van Barones van Harinxma thoe Slooten. Van die stammen worden straks de mast en de giek voor de Jonge Trijntje gemaakt. Haiko treedt daarmee echt in de voetsporen van zijn overgrootvader, die in hetzelfde bos de bomen kapte voor de eerste mast van de Jonge Trijntje. Zo authentiek mogelijk. Wie met Haiko van der Werff over het skûtsje praat, hoort die woorden meer dan eens. ,,As ik in nij skip bouwe soe, kaam it der hiel oars út te sjen. Dan laskest ek, want dat klinken kostet wol trije kear safolle tiid as laskjen, dat kin eins hielendal net mear út. By in nij skûtsje hâldst ek mear rekken mei de winsken fan hjoeddedei. De yngong fan de roef fan de Jonge Trijntje sit no oan de râne. Alle moderne skippen ha dat doarke yn'e midden, want as it skip dan omslacht, rint it wetter net nei binnen. Dat spile froeger net, der wie net in skipper dy't syn skip omslaan liet.'' Toeristische functie Het scheepje zal na voltooiing volgend voorjaar vooral een recreatieve en toeristische functie krijgen. Het komt als grote blikvanger in de wintermaanden ook in het centrum van Drachten in de vaart te liggen. Speciaal daarvoor heeft Van der Werff twee oude zwaarden liggen. Voor de wedstrijdsport is het scheepje in deze vorm niet geschikt, weet Van der Werff. ,,Ik tink dat dit skip net hiel maklik farre sil. It is yn ferhâlding lyts mei syn 18.75 meter en der komt in orizjineel katoenen túch op. Dêr fart hast gjinien mear mei. De mêst fan de Jonge Trijntje stiet yn fergeliking mei oare skippen ek hiel bot nei foaren. Mear nei achteren sylt better, mar dat wie froeger net it earste belang. It gie der om dat it rûm grut wie, dat der in protte fracht yn koe. De Fallaatster skûtsjes ha altyd de namme hân dat der in goeie balâns wie tusken frachtrûmte en snelheid.'' De Van der Werff-skûtsjes hebben ook de naam dat ze degelijk en fraai zijn afgewerkt. Als voorbeeld toont Haiko van der Werff de boeg van de Jonge Trijntje. Die is opgebouwd uit vijf stalen platen. ,,By in protte oare skûtsjes sjochst fjouwer platen. Fiif betsjut ekstra klinkwurk, mar ek mear mooglikheden om der in moaie foarm fan te meitsjen. Trouwens grappich, dat se by de oergong fan houten nei izeren skûtsjes dochs dy plankefoarm behâlden ha. Se ha echt in houten skip yn izer neimakke.'' Prûmke tsjin de boech Van de Jonge Trijntje is wel allerlei documentatie bewaard gebleven, maar geen bouwtekening. De plaats waar de zwaarden moesten komen is dan ook op de oude manier vastgesteld. ,,Sûnder boutekeningen is it somtiden in bytsje gokken. Der giet in âld ferhaal fan ien fan de werfbazen, dy't lâns it skip rûn en doe syn prûmke tsjin de boech plakte. 'Dêr moat it swurd', sei er. Sa haw ik it ek dien, net mei in prûmke, mar wol puer op gefoel. Miskien dat it aanst wat te bot nei foaren sit, mar dat is dan net oars.'' De bouw van het skûtsje is een mooi karwei in deze economisch barre tijden, erkent Haiko van der Werff. ,,Normaalwei hâlde wy ús foaral dwaande mei nijbou fan kasko's, mar dêr is no net safolle wurk yn. Miskien dat de werf aanst wat mear de kant fan it restauraasjewurk út giet. Dat wy no it klinken leard ha, hat ús bygelyks al wat ekstra wurk oplevere. Dy minne tiden ha oars wol it foardiel dat wy no De Jonge Trijntje opknappe kinne. It wurk moat foaral yn de loaze oeren, sa tuskentroch, oars kin it noait út. Mar as wy it smoardrok hân hienen, dan wienen wy der fansels noait wer oan takaam.'' De scheepswerf van Haiko van der Werf is op Open Monumentendag open voor belangstellenden. Van 10.00 tot 16.00 uur kunnen bezoekers zaterdag terecht in de werf aan Buitensvallaat.