Tsjil wil met Sutelaksje nieuwe stijl it Fryske boek weer bij de mensen brengen

BOORNBERGUM -   Sinds het afschaffen van de Sutelaksje, nu vijf jaar geleden, is de markt voor Friese literatuur flink ingezakt. Tsjil wil het verloren terrein herwinnen.

Tekst en foto's Fokke Wester Op initiatief van schrijver Ferdinand de Jong uit Boornbergum is vorig jaar weer een eenmalige Sutelaksje gehouden in de drie Friese dorpen Beetgum, Beetgumermolen en Engelum. Dat leverde in enkele uren bijna 5.000 euro op. Het idee viel zo goed, dat dit jaar in september een grotere verkoopactie wordt opgezet, met daarnaast een tijdelijke winkel in het centrum van Drachten. Zichtbaar maken De nieuwe stichting Tsjil wil het Friese boek weer zichtbaar maken voor het publiek. Want daar mankeerde het de laatste jaren vooral aan, vindt De Jong. Op de traditionele Boekemerk in Drachten kwamen niet alleen veel minder kopers af, ook de schrijvers lieten het langzamerhand afweten. Door Tsjil is een nieuwe boekenkrant uitgebracht in een oplage van 250.000, waarin een overzicht wordt gegeven van de meest recente uitgaven. Die krant wordt huis-aan-huis verspreid door de hele provincie. Daarnaast zijn er verkoopacties met kruiwagens in een groot aantal dorpen die zelf hebben aangegeven mee te willen doen en is er op 18, 19 en 20 september voor het eerst de Drachtster Boeke3daagse. Hulp van gedeputeerde De verkopers met hun kruiwagens vol Friese boeken zijn afgelopen zaterdag voor het eerst de straat opgegaan in Menaam en Warten. Daar is in totaal voor 4685,44 euro (Warten - 2028,93 euro en Menaam - 2656,51 euro) aan Friese boeken verkocht. Een deel van de opbrengst is voor de verenigingen die vrijwilligers hebben geleverd. In Warten kregen de sutelders hulp van gedeputeerde Jannewietske de Vries. Toppers in de verkoop waren boeken van Ferdinand de Jong, Hilda Talsma, Hylke Speerstra en Bonne Speerstra. Daarnaast waren ook de kinderboeken populair. Komende zaterdag gaan de kruiwagens door Feanwâlden en Kimswert, op 20 september door Boornbergum, Wergea en Franeker en op 26 september door Garyp. Op 27 september wordt de Sutelaksje nieuwe stijl afgesloten in Aldeleie en in Beetgum, Beetgumermolen en Engelum, waar vorig jaar de victorie begon. Boeke3Daagse Op het programma van de Boeke3daagse in Drachten staan een speciale pop-upstore aan De Markt, waarin drie dagen lang Friese boeken worden verkocht. Daarnaast is er twee keer een Fryske Jûn en een slotconcert. Op de Fryske jûn donderdag wordt opgetreden door schrijver Hylke Speerstra en zanger Eddy Dijkstra, terwijl op vrijdagavond verhalen worden voorgelezen door de schrijvers Ferdinand de Jong, Martsje de Jong, Willem Schoorstra en Hilda Talsma. Muzikant Jack Bottelneck zorgt dan voor de muzikale intermezzo's. Het slotconcert op zaterdagmiddag wordt verzorgd door de Drachtster troubadour Gurbe Douwstra. ,,Ik wol fierder mei dizze aksje'', zegt Ferdinand de Jong. ,,Wat wy no dien ha is al in prestaasje. Moatst ris sjen wat der leit, dêr bin ik echt grutsk op. Dat boekeblêd bin ik hiel wiis mei. Dat krantsje jout in hiel moai oersjoch fan wat der oan Fryske boeken op dit stuit te krijen is, dat miste ik echt de lêste jierren.'' Foar alle skriuwers en lêzers De grote Sutelaksje is gestopt vlak voordat Ferdinand de Jong met zijn eerste boek kwam. De verkoop is daarna behoorlijk gekelderd. De Jong merkt dat ook aan zijn eigen oplagen. ,,Ja, dat is spitich, mar ik praat leaver net oer pech of sa. Ik sjoch leaver nei de kânsen dy't der no wol binne. Wy hâlde dizze aksje net foar my, mar foar alle skriuwers en lêzers fan Fryske boeken.'' Het stopzetten van de Sutelaksje is een van de grootste blunders die de verantwoordelijke organisaties en instellingen ooit konden begaan, zegt De Jong. ,,En boppedat ha se dat hiele grutte netwurk fan frijwilligers, dy't al jierren meiholpen, finaal de nekke omdraaid. Dat is echt it stomste watst dwaan kinst. Moatst gjin âlde sokken weismite sa lang ast noch gjin nijen hast.'' ,,Ik bin bliid dat de provinsje it ek oppakt, dat se harren ferantwurdlikheid nimme as hoeder en noeder fan it Frysk. Wy ha 25.000 euro subsydzje krigen. Dêr kinst amper wat foar dwaan, mar mei dy minimale middels pakke wy wol maksimaal út. No is it ôfwachtsjen hoe't it rinne sil en dan moatte wy nei septimber marris sjen hoe't it fierder moat.''