Draaien en keren, maar in rap tempo gaat skûtsje De Verwisseling langs de elf steden

WOUDSEND Nooit eerder legde een skûtsje in een keer de Elfstedentocht af. De Verwisseling uit Woudsend deed het vorige week. Na 52 uur en 54 minuten non-stop varen waren schipper Bas Krom en zijn bemanning weer thuis.

Zaterdag om kwart voor drie 's middags was de klus geklaard. Ook de Verwisseling heeft het bruggetje van Bartlehiem en de Waterpoort nu van dichtbij gezien. Een klein wonder, want met het twintig meter lange schip was het af en toe passen en meten in de dorpen en slootjes. ,,Alles zat mee", vertelt Krom moe maar voldaan. ,,Onze planning was om zondag aan het einde van de middag terug te zijn, maar we hadden ontzettend veel geluk met het weer. Dankzij de wind konden we acht tot negen kilometer per uur halen. We zijn ook nergens vast komen te zitten. De grootste uitdaging was eigenlijk de zaterdag, toen het richting Woudsend een stuk drukker op het water was."

De bijzondere versie van de Tocht der Tochten ging gepaard met een inzamelingsactie voor een nieuw wedstrijdzeil. De Verwisseling kan na zeven jaar wel weer eentje gebruiken. Het voormalige vrachtschip van bijna twintig meter komt uit in de B-klasse van de IFKS en doet jaarlijks mee aan Mattenschippersrace en Strontrace. ,,Een nieuw zeil kost 15.000 euro", zegt Krom. ,,De Elfstedentocht was het slotstuk van onze crowdfunding. Een maand geleden zijn we begonnen. Zo hebben we een online pubquiz gehouden en lezingen gegeven over de Strontrace. Tegen betaling kon je de finishtijd van de tocht raden en mooie prijzen winnen."

Het skûtsje, bouwjaar 1925, vertrok donderdag 3 juni even voor tien uur 's ochtends. Vanuit Indijk aan het Heegermeer werd met de klok mee eerst het zuidelijke deel bevaren; via Sloten en Stavoren naar boven. Krom hoopte op zoveel mogelijk gunstige wind, ,,onze vriend én vijand". Maar hij wist ook dat de route van tweehonderd kilometer voor een groot deel uit smalle stukken bestaat. Plekken om de mouwen op te stropen, want een hulpmotor is uit den boze. ,,Als we niet konden zeilen, gingen we bomen; het skûtsje voortduwen met lange palen. Of hem voorttrekken met een touw, het jagen."

Als hij vertelt over de eerste uren, komt Krom terug op zijn woorden van even daarvoor. Donderdag rond het middaguur varen was er wel degelijk een tegenslag. ,,De brug in Warns, de eerste op de route, bleek kapot. Ik vreesde dat het een moeilijke opgave zou gaan worden."

Maar het kwam goed. Na een uur of drie geduldig wachten was de overgang gerepareerd. De Verwisseling kon zijn weg vervolgen. Tot grote opluchting van Krom die zorgen had door de weersvoorspellingen. ,,We wilden overdag Bolsward halen zodat we in de nacht van donderdag op vrijdag rustig konden bomen richting Harlingen. Waren we later aangekomen, dan hadden we dat met tegenwind moeten doen. Dan wordt het een heel andere tocht."

In totaal lagen er ruim honderd bruggen te wachten. Het merendeel kon niet open en dus moest de mast vaak naar beneden. De Verwisseling is dan nog maar twee meter hoog. Kan meestal net. Krom heeft na uren studie een installatie ontwikkeld om de mast snel te kunnen strijken. ,,Met bakken met lood, geen elektronica. In twaalf seconden hebben we hem naar beneden. Binnen twintig tellen staat hij rechtop. Het was mooi om te zien dat we er steeds beter in werden."

Sinds 2013 doet de Verwisseling mee aan wedstrijden. De samenstelling van de bemanning is met de jaren veranderd. De gemene deler is de liefde voor het bijna honderdjarige skûtsje. Krom: ,,We begonnen de eerste dag met zes man aan boord, vrijdag en zaterdag waren we met z'n tienen. We komen uit heel Nederland, van Noord-Brabant tot Utrecht. Er zijn maar drie Friezen; een jongen uit Munnekezijl, mijn vriendin Karin en ik. Sommige bemanningsleden zitten er al lang bij, anderen hooguit een jaar. De tocht was een goede oefening in teambuilding. De menselijke motor begon steeds beter te draaien."

Vrijdagmiddag arriveerde de Verwisseling eerder dan verwacht bij het beroemde bruggetje van Bartlehiem. Het skûtsje had er toen honderd kilometer op zitten. Tot het halfwegpunt kon op grote delen goed worden gezeild. Ook vanaf de wal werd een handje toegestoken. Zo bereikte de Verwisseling mede door het oponthoud in Warns een uur na bedieningstijd een brug in Bolsward, maar was de brugwachter de beroerdste niet en kwam hij toch nog even in actie. In Harlingen werd diens collega midden in de nacht uit zijn bed gebeld. Ook deze wachter liet de Verwisseling met plezier door. En zo raakte de grote stempelkaart steeds voller. Krom en zijn kornuiten hadden bekende Friezen gestrikt om hen een bewijs van doorkomst te geven. ,,In Dokkum stond burgemeester Johannes Kramer op ons te wachten en we hebben in Sloten een stempel gekregen van Sytse Kroes, de ijsmeester van Friesland. En vrijdagavond net voor middernacht stond bij de Bonkevaart in Leeuwarden Wiebe Wieling, voorzitter van De Friesche Elf Steden, klaar."

De Verwisseling heeft constant doorgevaren. Het team had een vernuft slaapschema gemaakt. Maar die luisterde ook weer niet heel nauw, zegt Krom. ,,We zouden het wel zien met het energiemanagement. Dankzij de evenementen waar wij aan meedoen, wisten we dat een paar uur slaap voldoende was. Om de vier uur ging er een duo slapen. Omdat ik de meeste ervaring heb, was ik 's nachts wakker. Dan konden we snel schakelen als er wat fout zou gaan. Dat had makkelijk gekund, want het was soms pikkedonker. Af en toe misten we een haakse bocht en kwam de boot even tegen de kant, maar dat was het dan ook."

Moeite met in slaap komen, had Krom niet ,,Het schip is weliswaar een grote klankkast; een stalen doos waar mensen op stampvoeten en je stokken tegenaan hoort klappen, maar ik was zo kapot dat ik heerlijk heb geslapen." De Woudsender sloot juist telkens met een grote glimlach zijn ogen. Met dank aan al die zwaaiende mensen langs de kant en de andere onvergetelijke indrukken. ,,Wat mij onder andere nog lang bij zal blijven, zijn de boeren in het noorden die op hun trekker aan kwamen gescheurd om ons gedag te zeggen. En ook de mensen die ervoor zorgden dat er onder bedtijd een zelfbedieningsbrug voor ons open werd gezet."

Ook de media-aandacht heeft veel indruk gemaakt. Onder meer de NOS, Qmusic, Radio 538, Goedemorgen Nederland, Sky Radio, NPO Radio 1, Jan-Willem Start Op (NPO Radio 2), de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad namen contact op. Net als RTV Oost, omdat een van de bemanningsleden daar vandaan komt. Krom ,,Je hoopt natuurlijk op veel publiciteit, maar ik was echt overrompeld. Ik wilde de woensdag nog voorbereidingen treffen op de tocht, maar was uiteindelijk de hele dag bezig met de media."

Na een ochtend met flinke buien gloorde op zaterdag Woudsend alweer aan de horizon. Een tikkeltje verrast door de rappe omloop van de Verwisseling, kwam een fan aangesneld met een bos zonnebloemen. ,,Geel en groen, de kleuren van het skûtsje", lacht Krom, die eenmaal over de eindstreep als een Formule 1-coureur de champagne in het rond spoot.

Nadat de tocht uitgebreid was gevierd en alle sterke verhalen waren verteld, moest de schipper zich maandag melden bij de fysiotherapeut. ,,Die afspraak stond al in de agenda. Ik heb in februari nieuwe kruisbanden gekregen. De knie is nu wat dikker dan normaal, er zit wat vocht in. Maar gezien de inspanning die is geleverd ziet hij er behoorlijk goed uit. Net als onze inzameling trouwens. Het benodigde bedrag is bijna binnen. We moeten nog 6 procent. Via skutsjeverwisseling.nl kunnen mensen nog tot en met komende zaterdag doneren."

Casper Ferwerda.