Schone potloden, meer vrijwilligers en drie dagen om te stemmen: zo bereidt Súdwest zich voor op de verkiezingen

Met nog een maand te gaan, is de gemeente Súdwest-Fryslân druk met de laatste voorbereidingen op de Tweede Kamerverkiezingen. In verband met COVID-19 zijn sommige stembureaus straks drie dagen open en kunnen 70-plussers per post hun politieke voorkeur uitspreken.

De verkiezingen worden op woensdag 17 maart gehouden, maar acht van de stemlokalen gaan maandag 15 en dinsdag 16 maart al open: in Bolsward, Heeg, Koudum, Sneek (twee locaties), Witmarsum, Wommels en Workum.

Bij elkaar zijn het 72 stembureaus. Ze moeten allemaal coronaproof zijn. Wim Hoekema, projectleider vanuit Burgerzaken, spreekt van een monsterklus. ,,Toen na de zomervakantie bekend werd dat de verkiezingen zouden doorgaan, zijn we op het gemeentehuis gelijk begonnen met de voorbereidingen. We hebben eerst gekeken naar onze vertrouwde stemlocaties. Een aantal stemlokalen, zoals in verzorgingshuizen, viel al snel af en we moesten op zoek naar alternatieven."

Normaal duren de voorbereidingen ook ongeveer een half jaar, maar nu moest in dezelfde tijd veel meer geregeld worden, zegt Janke Beintema van Burgerzaken en eveneens projectleider. ,,Gelukkig bestaat uit onze werkgroep uit zes personen die jarenlange ervaring hebben met het organiseren van verkiezingen. Dit komt goed van pas, want deze verkiezing is behoorlijk complex."

Vrachtwagen vol materiaal

Een vrachtwagen vol materiaal - van kuchschermen tot desinfectiepompjes - staat inmiddels klaar om de gemeente rond te gaan. Enkele dagen voor de verkiezingen worden de lokalen ingericht. Beintema: ,,Met dank aan onze collega's van de buitendienst. Zij gaan alle dorpen en steden af. Ondertussen krijgen Wim en ik via ons wekelijks overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken de laatste stukjes informatie binnen. Bijna alles is nu duidelijk. Het gaat nog om een paar details."

De werkgroep verkiezingen van afdeling Burgerzaken startte afgelopen najaar met de voorbereidingen. Een van de belangrijkste aandachtspunten vormden de stembureaus. Zijn de plekken waar al jaren mensen hun politieke voorkeur uitspreken coronaproof? Uitgangspunt vanuit de Kiesraad: de normale gebruikers van een locatie en kiezers mogen geen contact hebben.

Wim Hoekema: ,,Dit speelde vooral bij verzorgingshuizen en scholen, waar we dan ook mee zijn begonnen. Al gauw bleek dat stemmen bij senioren onverantwoord zou zijn. Daarmee vielen zestien bureaus af. Ook konden we niet terecht in schoolgebouwen. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken had het onderwijs nog wel gevraagd om ruimtes, maar dit heeft hier niets opgeleverd. Ouders mogen het plein niet op, hoe kun je dan in een school een stemlokaal optuigen? De enige uitzondering hierop is ROC Friese Poort in Sneek."

Janke Beintema: ,,De gebruikelijke locaties hebben van ons allemaal een checklist gekregen. Kan bijvoorbeeld de anderhalve meter afstand gehandhaafd worden? Weer ging er een streep door een paar opties. Maar we vonden ook alternatieve stemlocaties, zoals Museum en Werkplaats Houtstad-IJlst, de Sneker veemarkthal en een aantal kerken. Verder bleek het mogelijk om op één locatie meerdere stemlokalen in te richten Zo hebben we al jaren drie stemlokalen in de sporthal van de Brede School Duinterpen in Sneek. En we konden terecht in enkele sporthallen en gymzalen. We zijn uitgekomen op in totaal 72 stembureaus op 63 locaties."

Hoekema: ,,Alle stemgerechtigden krijgen zoals gewoonlijk een stempas thuis. Open de envelop tijdig en kijk goed welke stemlocatie op de pas staat. Mogelijk is dat niet jouw vertrouwde stemlokaal. De vermelde locatie is een stemlokaal in de buurt. Kiezers zijn natuurlijk vrij om ergens anders te stemmen, maar mijn advies is om wel naar de locatie op de pas te gaan voor zo weinig mogelijk reisbewegingen."

 

Stemmen op maandag en dinsdag

De officiële verkiezingsdag is woensdag 17 maart. Wie in verband met zijn eigen of andermans gezondheid eventuele drukte wil voorkomen, kan maandag en dinsdag al bij acht locaties in de gemeente stemmen. De stembussen zijn elke dag van 07.30 tot 21.00 uur geopend. 70-plussers kunnen deze keer ook per post stemmen.

Hoekema: ,,Hoeveel mensen er op de twee extra dagen gaan stemmen? Geen idee. Het zou mooi zijn als men gespreid komt. Daarmee wordt de druk op de stembureaus lager. Aan de andere kant moet dadelijk niet iedereen op maandag of dinsdag gaan komen. Probeer in ieder geval de traditionele piekmomenten te ontlopen, zoals het einde van de middag en begin van de avond."

Beintema: ,,Voor het stemmen per post, het briefstemmen, komen in Súdwest-Fryslân 15.500 mensen van 70 jaar en ouder in aanmerking. Zij krijgen begin maart een zogeheten 'stempluspas' thuis. Die kan vanaf 10 maart opgestuurd worden. Hij moet uiterlijk 17 maart binnen zijn. Het is nog wel wachten op de uitslag van het kort geding dat door Partij voor de Dieren is aangespannen. Die wil het briefstemmen mogelijk te maken voor alle kiezers. Als ze gelijk krijgen, heeft dat grote gevolgen. Het kost niet alleen meer geld, maar ook tijd; ik denk niet dat we dan voor 18 maart klaar zijn met stemmen tellen. Vrijdag 19 februari doet de rechter uitspraak."

Schone potloden

Op alle locaties zijn veel coronamaatregelen genomen. Kiezers moeten looproutes volgen, anderhalve meter afstand van elkaar houden en een mondneuskapje dragen. Het rode potloodje zit deze keer niet aan een kettinkje en wordt na elke stembeurt schoongemaakt.

Beintema: ,,We hebben ook veel kuchschermen besteld bij Empatec, voor elke locatie drie stuks. Hier moeten de stembureauleden, die voor de herkenbaarheid een hesje dragen, achter zitten. Twee stembureauleden mogen een plastic gezichtsmasker dragen, want urenlang een mondneuskapje dragen is niet te doen. Zolang ze achter een kuchscherm zitten, mogen ze het gezichtsmasker dragen in plaats van het mondneuskapje. Hygiëne in het stemlokaal is heel belangrijk. Naast het stempotlood worden ook de tafelbladen van de stemhokjes en de stoelen voor wachtende kiezers continu schoongemaakt."

Hoekema ,,Kiezers ontvangen met de stempas ook een gezondheidscheck voor thuis. Voldoe je er niet aan, dan kun je niet gaan stemmen. Je mag wel, zoals altijd, een ander namens jou een stem laten uitbrengen. Een volmacht. Normaal mag een gevolmachtigde namens twee andere personen stemmen, deze keer maximaal drie."

Nieuwe bemanning stemlokalen

Het schoonmaken wordt gedaan door een vierde, extra stembureaulid. De 'gastheer/vrouw' houdt ook in de gaten of de maatregelen goed worden nageleefd.

Hoekema: ,,Een deel van onze vaste groep stembureauleden heeft onder andere vanwege corona afgezegd. We hebben daarom een uitgebreide wervingscampagne gehouden er was de nodige landelijke promotie. Dit heeft veel nieuwe aanmeldingen opgeleverd."

Beintema: ,,842 stuks om precies te zijn, inclusief de reservelijst. We hadden zeker 665 stembureauleden nodig voor de drie dagen. Vijf man voor kleinere stemlokalen, acht bij de grotere. Bij de verdeling over de bureaus zitten nieuwkomers - die eerst een digitale training hebben gevolgd - bij ervaren leden. Zij kunnen dan veel leren. Wellicht dat ze bij de volgende verkiezing weer komen helpen, dat zou fijn zijn. Aanmelden als vrijwilliger kan trouwens nog, hoewel het kort dag is om mensen op te leiden. Je komt dan op de reservelijst."

Hoekema: ,, Om 21.00 uur moeten alle stembureauleden in hun stemlokaal zijn om te helpen tellen. De briefstemmen en de biljetten van maandag en dinsdag worden in de loop van woensdag al geteld. Dit gebeurt waarschijnlijk in de Veemarkthal in Sneek. Door COVID-19 kan er niet een stembus omgekieperd worden, waarna iedereen een stapeltje pakt. Dit gaat nu veel gestructureerder. Een bijkomend voordeel is dat de stembiljetten groter zijn dan ooit, want er doet een recordaantal van 37 partijen mee. Als je het biljet uitvouwt heb je gelijk de anderhalve meter afstand."

De regels en een overzicht van alle 72 stemlocaties staan op sudwestfryslan.nl/verkiezingen.