Column Joute: Socrates zei: ‘Democratie is heerschappij van gepeupel’

Ik zie de Griekse wijsgeer Socrates op het plein van het stadscentrum in Athene. Het volk staat te discussiëren. Democratie? Aan mijn zolen, mompelt hij. Je kunt zeggen wat je wilt. Het 'gepeupel' kan zo maar wat voorstellen doen. Ook onnozelsma’s die van niets weten! Tenenkrommend vaak. Socrates wenst dat je pas voorstellen doet als je er verstand van hebt. Kies wijze mensen met inzicht. Noem dat dan maar elite. Hij weet het, de populisten pruimen hem niet.

Het gepeupel zorgde er voor dat Socrates de gifbeker moest drinken. Wij leerden bij, en kozen voor een indirecte democratie. De vraag is of onze bestuurders altijd met zinnige dingen komen.

Ooit matigden de Europese monarchen zich het recht toe zich als alleenheersers te gedragen. God had hen als heersers gekozen… Fraaie heerschappen, die ‘zonnekoningen’. Wij hebben niet meer zo'n malle machtsconstructie.

Mondigheid dus voor jou en mij als we geroepen worden te stemmen. De Koning heeft gelukkig geen alleen-macht meer. We hebben een regering en parlement en die zijn de baas, na het stemmen. [..] Op drie bestuursniveaus functioneert de democratie. Of dat altijd zo is?

We blijven in SWF. In de krant las ik: géén patatzaak in de Stadsfenne Sneek, wél een Jumbo op een hockeyveld in Tinga. Ik denk dat als Jumbo een mega patatzaak in de Stadsfenne wil en de patatbakker een mini-supermarkt op het hockeyveld dat het net andersom zou liggen. Zo wijs is de meerderheid in de Raad. De grutte wint!

Wie horen bij de elite, wie hoort bij het gepeupel? Luister naar de Ombudsman. Hij benoemde het gevaar dat Kabinetsleden, GS-leden en B&W's (gestuurd door de ambtenarij), als nieuwe elite, de burgers steeds meer op afstand zetten. Zeker door de digitalisering, waardoor je verzuipt in hun websites. Je wordt van loket naar loket verwezen. Zo zijn 'onze' manieren. Er is dus niets te mauwen? Jawel, doe wat met de kritiek van bv. de ombudsman en ons! Luisterend oor? Veelal dooddoeners in commissievergaderingen, zo van: 'we nemen het mee', om er niets weer van te vernemen.

Een raadslid zei eens tegen mij: 'Als je ons gestemd hebt moet je ons daarna niet lastig vallen, anders wordt het een bananenrepubliek'. Dat is redeneren als zou ik, ná het uitbrengen van mijn stem, bij 'gepeupel' horen.

Hebben wij dan een democratie op de drie niveaus? Hmm, weet dan wel dat maar 2% van de burgers meedoet in dit politieke spel. Bedoelde Socrates dat dan? Nee, ook niet. Maar maak voorstellen tijdig inzichtelijk. Pas op ‘aan de touwtjes trekkers’ dat je niet steeds handjeklap doet met elkaar. Zo heeft de zgn. uitruilmethode (recentelijk bij GS in Fryslân) binnen coalitieakkoorden gevaarlijke kanten. Voorkom het gevoel bij stemmers dat jullie losgezongen je eigen spel spelen. Geef democratie zorgvuldig inhoud.

Socrates wilde met me naar de Marktstraat en de Tweebaksmarkt. De sfeer eens proeven daar! 'Niet doen, je hebt al kromme tenen', zei ik.