‘Muziek spreekt ziel aan van mensen met dementie’

LEEUWARDEN

Het ‘neusje van de zalm’ binnen de orkestwereld komt vrijdag 26 oktober naar De Harmonie: het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO). Een bijzondere avond - het is voor het eerst in zestig jaar dat het KCO optreedt in Leeuwarden - georganiseerd door een bijzondere organisatie: Embrace Nederland.

Het KCO staat te boek als één van de beste orkesten ter wereld. Met haar chef-dirigent van wereldklasse, Daniele Gatti, strijkt dit concert in oktober neer in de Leeuwarder stadsschouwburg. Het publiek kan zich verheugen op muziek van onder andere Don Juan en op het symfonisch gedicht ‘Tot und Verklärung’ van Richard Strauss. ,,Het wordt één van de hoogtepunten in het laatste kwartaal van het Culturele Hoofdstadjaar”, zegt Margot Hoiting, directeur van Embrace Nederland, met trots. De stichting is erin geslaagd om het gewilde KCO voor het eerst in zestig jaar weer naar De Harmonie in Leeuwarden te krijgen.

Bijzondere uitwerking

Het concert is onderdeel van het LF2018-project The Never Ending Orchestra. Een mienskipsproject, wat past bij Embrace Nederland. De stichting richt zich namelijk op een zeer specifiek deel van de samenleving: mensen met dementie en andere kwetsbare groepen. Door inzet van muzikanten in de zorg draagt Embrace bij aan een beter welbevinden van onder andere mensen met dementie. ,,Muziek heeft een bijzondere uitwerking op mensen met dementie. Ze worden er rustiger van, en het haalt de persoon achter de dementie weer naar boven.”

Hoitings man, Philip Curtis, geeft onder andere les aan het Prins Claus Conservatorium (PCC) in Groningen en is mede-directeur van Embrace. Hij was met het lectoraat van het PCC, en met het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, betrokken bij het ontwikkelen van een speciale mastermodule. Deze module heeft als doel studenten te leren hoe ze op een andere manier muziek kunnen toepassen, namelijk in de zorg. Hoiting: ,,Ze krijgen theorie over onder andere wat dementie precies inhoudt, en gaan aan de slag bij een van de trainingspartners, waar mensen met dementie worden verzorgd.”

Intiem

Het vergt voor de musici een andere manier van denken. Normaal staan ze op het podium en krijgen ze alle aandacht. Nu gaat het om de mensen voor wie ze spelen. ,,Ze moeten bijvoorbeeld heel goed oogcontact houden om te zien hoe iemand op de muziek reageert. Het is heel intiem wat er gebeurt. De musici moeten niet bang zijn om zichzelf open te stellen. Hun eigen ik doet er niet toe. Ze moeten helemaal blanco zijn, en scherp zijn op wat er gebeurt.”

Altijd is er een medewerker van de zorginstelling aanwezig, plus twee observatoren. Naderhand is er een evaluatie met reflectie. Het is geen therapie, benadrukt Hoitinga. ,,Maar het kan wel een therapeutische werking hebben. We werken ook altijd samen met onze eigen muziektherapeut Remi Adriaansz, met muziektherapeuten of agogen van de locaties zelf.”

Eigenwaarde

Hoewel het effect van muziek op dementerenden uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken blijkt, is er nog een lange weg te gaan voor alle zorginstellingen muziek in de behandelingen verwerken. ,,Meestal staat muziek op de kalender als een wekelijkse activiteit, een prettig tijdverdrijf. Maar er valt veel meer uit te halen. Mensen met dementie kunnen nog steeds nieuwe herinneringen creëren. Ook heb ik wel eens iemand zien dirigeren. Dat was heel indrukwekkend. Mensen krijgen dan weer even het gevoel zelf de regie te hebben, ze krijgen hun eigenwaarde weer terug.”

Ook het personeel heeft er baat bij. De bedoeling van de trainingen is dat het hun werk met deze doelgroep iets lichter maakt. Hoiting: ,,De muziek spreekt de ziel aan van mensen met dementie. In positieve zin: ze gaan beter eten en slapen, en de sfeer in de groep verbetert. Dat werkt prettiger. Ik heb ook wel eens gehoord dat een vrouw met dementie plots zingend langs alle werkkamers liep. Dat doet natuurlijk iets met de atmosfeer binnen een zorginstelling; iedereen werd er vrolijk van.”

Hoe meer workshops ‘muziek en dementie’ er kunnen plaatsvinden bij zorginstellingen, hoe meer dementerende mensen een beter leven krijgen. Daarom gaat de meeropbrengst van het KCO-orkest dat in Leeuwarden plaatsvindt naar Embrace Nederland. Meer informatie en het boeken van tickets: www.harmonie.nl.

Tekst: Martine van der Linden